Artikel van de maand door Alex De Visscher: Gewikt en geschikt bevonden: de schikkingskamer.

Anders dan nog al te vaak wordt gedacht beperkt het actieterrein van rechtbanken zich niet tot geschillenbeslechting bij vonnis. Rechtbanken kunnen ook gevat worden om bij een geschil een dialoog tussen de partijen te faciliteren richting oplossing. Dit is lang geen nieuw concept. Maar sinds enige jaren nu toch heeft de wetgever ter bevordering ervan deze vorm van alternatieve geschillenbeslechting via verschillende wetgevende initiatieven een meer prominente plaats gegeven. Eén daarvan is de verplichte oprichting sinds 1 september 2025 door de rechtbanken van zogeheten “schikkingskamers”, naar het voorbeeld van de schikkingskamers die al sinds 2013 bestaan bij de familierechtbanken. Verschillende rechtbanken (zoals de ondernemingrechtbank Gent, afdeling Brugge) richtten trouwens al een tijd eerder op eigen initiatief een schikkingskamer op, overigens met mooie slaagcijfers.

Wat is een schikkingskamer?

Een schikkingskamer (of KMS: kamer voor minnelijke schikking) is een bijzondere kamer binnen een rechtbank (rechtbank eerste aanleg, ondernemingsrechtbank, arbeidsrechtbank, hof van beroep) en voorgezeten door een rechter waar partijen via overleg en onderhandelingen hun geschil alsnog tot een oplossing trachten te brengen. Essentieel is dat de schikkingsrechter zich in eerste instantie beperkt tot het begeleiden van dit overleg. Hoewel de schikkingsrechter zich in die rol zeer terughoudend moet opstellen wat het geschil zelf betreft, is de schikkingsrechter een actieve deelnemer aan het traject:

de schikkingsrechter geeft structuur aan het conflictoplossingsgesprek tussen partijen;
de schikkingsrechter faciliteert de communicatie tussen de partijen zodat de boodschappen van partijen aan elkaar op hun juiste waarde worden begrepen;
de schikkingsrechter tracht misverstanden bloot te leggen, onderhandelingsbarrières te vermijden en impasses te doorbreken;
de schikkingsrechter kan ook, zonder te oordelen, adviseren en meedenken over oplossingen;

Hoe werkt de schikkingskamer?

Een eerste mogelijkheid is dat één van de partijen (of dat de partijen samen) schriftelijk de rechtbank vragen het geschil op te roepen voor de schikkingskamer. Dit is kosteloos en kan al bij al heel informeel: de opgave van de betrokken partijen en de situering van het geschil volstaat.

Ook mogelijk is dat partijen (of één van hen) of dat de rechter bij aanvang van of terloops een klassieke procedure alsnog mogelijkheden zien in een minnelijke oplossing. De rechter kan dan de zaak doorverwijzen naar de schikkingskamer.

En dan zijn er verschillende mogelijkheden:

partijen komen tot een akkoord wat in een (bindend en uitvoerbaar) proces-verbaal kan gegoten worden door de schikkingsrechter;
partijen staan ver van maar ambiëren niettemin nog steeds een akkoord; de aanstelling van een gerechtelijk bemiddelaar om de onderhandelingen verder te faciliteren kan dan zinvol zijn;
ook kan de schikkingskamer voorlopige maatregelen opleggen zoals de betaling van een provisie in afwachting van verdere onderhandelingen of bemiddeling, of kan zij een “mini-expertise” bevelen of een technisch deskundige aanstellen al dan niet met bemiddelingsopdracht;
wanneer een akkoord niet onmiddellijk te verwachten valt kan de schikkingsrechter op voorstel van partijen of ambtshalve de zaak (opnieuw) verwijzen naar de (gewone) rechter;

Het spreekt voor zich dat de behandeling van het geschil in de schikkingskamer volledig vertrouwelijk verloopt. Alles wat gezegd wordt blijft binnenskamers en schending van die vertrouwelijkheid kan gesanctioneerd worden. De schikkingsrechter kan natuurlijk ook nooit zetelen in het zelfde geschil als gewone rechter als het geschil niet geregeld raakt en partijen toch nog via een gewone procedure verder moeten.

Wanneer beroep doen op de schikkingskamer

Op zich kan zowat elk geschil voor de schikkingskamer gebracht worden maar het ene geschil leent zich daar al beter toe dan het andere. Enkele voorbeelden:

de betrokken partijen staan dicht bij een oplossing en/of willen op zich wel tot een oplossing komen;
de betrokken partijen willen snel tot een oplossing komen;
de betrokken partijen schuwen escalatie van het conflict omwille van hun bijzondere (zakelijke, vriendschappelijke, familiale, …) relatie die ze willen behouden;
de betrokken partijen hebben absoluut geen zin in een tijd- en geldrovende procedure;
…

Een heel groot voordeel van een via de schikkingskamer onderhandelde oplossing is dat partijen volledig zelf vorm kunnen geven aan die oplossing. Bij klassieke geschillenbeslechting daarentegen wordt het geschil uit handen gegeven eerst aan advocaten en dan aan de rechter. Bovendien moet de rechter zich houden aan wat gevorderd wordt en aan een correcte toepassing van de wet. Meestal leidt dit niet tot een bevredigende oplossing voor beide partijen.

Besluit

De schikkingskamer viseert conflictoplossing via dialoog als alternatief voor strijd. Dat dit binnen de muren van een rechtbank gebeurt bevestigt dat conflicterende partijen veelal geen rechtzoekenden zijn, maar oplossingzoekenden.

Terug naar het overzicht